මිනිහෙක් මැරෙන්න තීරණය කරන්නේ තමන්ගේ දරාගැනීමේ සීමාව පැනපු තැන!
කෙනෙක් තමන්ගෙ ජීවිතේ නැති කරගත්තම අපි කියන කතාවක් තමයි "මහ මෝඩයෙක්, ප්රශ්න වලට මුහුණ දෙන්න බැරුව බයගුල්ලෙක් වගේ මැරුණා" කියන එක. අපි හරි ලේසියෙන් ඒ මනුස්සයාව ජජ් කරනවා. ඒත් අපි හිතලා නෑ නේද, මනුස්සයෙක් "ආසාවට" මැරෙන්නේ නෑ කියන එක..?
ස්වභාවයෙන්ම මනුස්සයෙක්ගේ ඇඟේ තියෙන දෙයක් තමයි 'ජීවත් වීමේ ආසාව' කියන්නේ. අපි මේ හැමදේම කරන්නේ ඒකට. ඒ ස්වභාවධර්මයේ නීතිය පවා කූඩුකරගෙන මනුස්සයෙක් ලණුවක් ගාවට හරි කෝච්චියක් ඉස්සරහට හරි, බිල්ඩිමක් උඩට හරි යන්නේ ඒක එයාගෙ කැමැත්ත නිසා නෙවෙයි; දීර්ඝකාලීන විඳවීම් නිසා එයාගෙ මනස සහ ශරීරය සම්පූර්ණයෙන්ම 'Shut down' වෙලා තියෙන නිසා.
මේක නිකන්ම නිකන් දුකක් නෙවෙයි. මේකට මනෝවිද්යාවේ සහ ජීව විද්යාවේ පැහැදිලි තියරි තියෙනවා.
මනෝවිද්යාත්මකව මොකක්ද මේ වෙන්නේ?
මනෝවිද්යාවේ මේ තත්ත්වය හඳුන්වන්නේ "Psychache" (සිතේ ඇතිවන දරාගත නොහැකි වේදනාව) කියලා. ගිනි ගත්ත බිල්ඩිමක උඩම තට්ටුවේ හිරවුණු මනුස්සයෙක් ජනේලෙන් පනින්නේ පනින්න තියෙන ආසාවට නෙවෙයි, පිටිපස්සෙන් එන ගින්දරේ රස්නේ දරාගන්න බැරිම තැන. අන්න ඒ වගේ තමයි දීර්ඝකාලීනව මානසිකව පීඩා විඳින මනුස්සයෙක්ටත් දැනෙන්නේ. ප්රශ්න, නින්දා, අපහාස, වේදනාවන් කියන ගින්දර දරාගන්න බැරිම තැන, එයාලා ඒ වේදනාවෙන් පැනලා යන්න මාර්ගයක් හොයනවා. මේකට "Learned Helplessness" කියලා. ඒ කියන්නේ මොන දේ කළත් මේ ප්රශ්නෙන් ගැලවෙන්න බෑ, මට කවුරුත් නෑ කියන හැඟීම මනසට තදින්ම කාවැදීම.
බයොලොජි වලින් බැලුවොත් මේක කොහොමද පැහැදිලි කරන්නේ?
මනුස්සයෙක් දිගින් දිගටම විඳවද්දි, දුක් වෙද්දි, පීඩනයට පත්වෙද්දි ඒක හිතේ විතරක් තියෙන දෙයක් නෙවෙයි, ඒක කෙළින්ම මොළයේ රසායනික ක්රියාවලිය වෙනස් කරනවා.
Stress Hormones වලට මොළය යටවීම
මනුස්සයෙක් දිගටම පීඩනයෙන් ඉද්දි ඇඟෙන් Cortisol කියන ස්ට්රෙස් හෝමෝනය අධිකව ශ්රාවය වෙනවා. මේක දිගටම වෙද්දි ඒක මොළයට වසක් වගේ.
Amygdala අවුල් වීම: මොළයේ බය සහ හැඟීම් පාලනය කරන ඇමිඩ්ඩලාව කියන කොටස අධිකව ක්රියාකාරී වෙනවා. එතකොට ඒ මනුස්සයාට හැමතිස්සෙම දැනෙන්නේ බයක්, කලබලයක් සහ ලොකු වේදනාවක්.
Prefrontal Cortex එක අක්රිය වීම: මේක තමයි ලොකුම ප්රස්නේ. මොළයේ ඉස්සරහ තියෙන මේ කොටසින් තමයි අපි තර්කානුකූලව හිතන්නේ, හරි වැරැද්ද තීරණය කරන්නේ, සහ ප්රශ්න විසඳගන්නේ.
අධික මානසික පීඩනය නිසා මේ කොටසේ ක්රියාකාරීත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ අඩපණ වෙනවා.
ඒ කියන්නේ, සියදිවි නසාගන්න යන මනුස්සයෙක්ට "හරි විදිහට හිතන්න" බැරි කමක් නෙවෙයි තියෙන්නේ, එයාගේ මොළයේ හරි විදිහට හිතන්න තියෙන කොටස Biological විදිහටම අක්රිය වෙලා! ඉතින් එහෙම අසරණ වුණු මනුස්සයෙක්ට "මෝඩයා" කියලා බනින එක කොච්චර අසාධාරණද?
අපි කොතනද වරද්දා ගන්නේ?
අපි නොදැනුවත්වම හරි දැනුවත්වම හරි අනිත් මිනිස්සුන්ගේ මේ "දරාගැනීමේ සීමාව" පන්නන්න වැඩ කරනවා. ඔෆිස් එකේදි කපන කැපිල්ල, ගෙවල් අස්සේ දෙන මානසික වදය, සෝෂල් මීඩියා වල කෙනෙක්ව ට්රෝල් කරලා විහිළුවට ලක් කරන එක. මේ හැමදෙයින්ම අපි කරන්නේ අර මනුස්සයගේ මොළය ඇතුළේ කෝටිසෝල් පුරවන එක. එයාගේ තර්කානුකූල මනස විනාශ කරන එක.
කරුණාකරලා, මනුස්සයෙක් සෆර් වෙන, විඳවන තැන් වලට තවත් වැඩ කරන්න එපා! කෙනෙක් වැටිලා ඉන්නකොට එයාගේ දුර්වලකමකට හිනාවෙලා, එයාගේ අතීතය ඇදලා අරන්, නැත්තම් වටේ ඉන්න අයත් එක්ක එකතු වෙලා එයාව කොන් කරලා කතා කරද්දි, ඔයාට ඒක විහිළුවක් වුණාට ඒ මනුස්සයාගේ ඇඟ ඇතුළේ එයාගේ 'ජීවත් වීමේ ආශාව' ටික ටික මියයනවා.
ඔයාගේ එක නරක වචනයක්, එක කැත කමෙන්ට් එකක්, එක ඕපදූපයක් කෙනෙක්ගේ මරණ සහතිකය වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම තමයි ඔයාගේ එක හිනාවක්, "ඔයාට කොහොමද" කියලා අහන එක වචනයක්, ඒ මනුස්සයගේ මොළය ඇතුළේ සතුට ඇති කරන සෙරොටොනින් ඩොපමින් ශ්රාවය කරලා එයාව ජීවත් කරවන්නත් පුළුවන්.
මිනිස්සුන්ට කරුණාවන්ත වෙන්න. හැමෝම යන්නේ අපිට පේන්නේ නැති, මහා ලොකු යුද්ධයක් මැද්දෙන්.
මැරුණට පස්සේ මිනිය ඉස්සරහ අඬනවට වඩා, ජීවත් වෙලා ඉද්දි මනුස්සයෙක්ට හුස්ම ගන්න ඉඩ දෙන්න.
තවත් කෙනෙක්ගේ මානසික කඩා වැටීමකට හේතුවක් වෙන්න එපා!🙏
